داريوش مهرجويي گفت:اگر ترس به مانع برخوردن وجود نداشت، شايد كارهايي به مراتب بهتر و بيشتري ميساختم.
فيلم مستند «مهرجويي كارنامه چهل ساله» شب گذشته ـ 20اسفندماه ـ در جشنوارهي فيلم تصوير به نمايش درآمد و پس از نمايش با حضور داريوش مهرجويي، ماني حقيقي كارگردان فيلم، محمود كلاري فيلمبردار، اميد روحاني منتقد سينما و سيفالله صمديان مورد نقد و بررسي قرار گرفت.
داريوش مهرجويي دربارهي احساسش نسبت به مستند ساخته شده،گفت:اگر بخواهم حس آني خودم را بگويم، بسيار از اين فيلم خوشم آمده است نه بهخاطر اينكه من در آن حضور دارم بلكه اين مستند از نظر تنوع صحنهها و ريتم، جذاب است. معمولا وقتي كه در فيلمي به مصاحبه با يك فرد ميپردازند مخاطب پس از كمي بيحوصله ميشود اما ماني حقيقي براي اين فيلم خيلي مايه گذاشته و به نظرم كار قشنگي درآمده است. البته اگر اين موضوع هم در خودستايي من نباشد.
وي دربارهي شكلگيري اين فيلم مستند با بيان اينكه سالهاست ماني حقيقي را ميشناسد، يادآور شد:زماني كه پيشنهاد شد، فيلمي مستند دربارهام بسازند، از من خواستند كه خودم كارگرداني را معرفي كنم، من هم ماني حقيقي را معرفي كردم چرا كه فكر ميكردم ميتوانيم با همديگر رابطهي حسي قشنگي داشته باشيم.
داريوش مهرجويي در عين حال عنوان كرد: من خيلي كم مصاحبه ميكنم و اكنون هم چهار يا پنج سال است كه اصلا مصاحبه نكردهام، اما هنگامي كه قرار شد با ماني حقيقي اين كار انجام شود، آن را قبول كردم.
كارگردان «هامون» در بخش ديگري از اين جلسه گفت: ابتدا فكر نميكردم صحبتها و مصاحبههاي من با ماني حقيقي به جايي برسند، چرا كه من ميديدم كه او با افراد بسياري مصاحبه ميكند و به همين دليل فكر ميكردم كه چگونه مصاحبهها را جمعوجور خواهد كرد، اما اكنون كه فيلم را ديدهام احساس ميكنم كه او خيلي خوب فيلم را جمع كرده است چرا كه همانطور كه گفتم معمولا فيلمهاي مصاحبهمحور كمي حوصلهي مخاطب را سر ميبرند.
در بخش پاياني اين نشست هم داريوش مهرجويي در پاسخ به سوال يكي از حاضران به بحث مميزي پرداخت و گفت: به نظرم حد و مانع چيز بيخودي است. انسان تمام انرژي خود را بر روي يك مسير ميگذارد و بعد به يكباره فيلم او با چنين خشونتي مواجه ميشود كه يكباره توقيف ميشود و حتي اصلا نميگويند كه يك قسمت از فيلم را حذف كن يا بخشهايي از آن را اصلاح كن بلكه به يكباره آن را توقيف ميكنند. اين اتفاق زماني كه براي من افتاد نزديك به يكسال فلج شدم، اكنون مدتي است از همه چيز زده شدهام. اين توقيف تاثير عجيبي بر روي افراد ميگذارد و آنها را به مسيري مياندازد كه اصلا قصد ورود به آن را نداشتهاند.
وي ادامه داد: اكنون هم شايد بتوانم بگويم كه مسيري كه دنبال ميكنم،مسيري خوبي نيست و تا حدي از آن پشيمانم اگر اين طور نبود و اگر ترس به مانع برخوردن وجود نداشت، شايد كارهايي به مراتب بهتر و بيشتري ميساختم.
مهرجويي گفت:اكنون هر مسيري كه ميرويم به نوعي با مانع مواجه ميشويم و هرچه تلاش بيشتري به كارميگيريم فايده ندارد. بهعنوان مثال يادم است كه فيلم «بانو» شب قبل از اكران و زماني كه داشت پوسترهاي آن براي اكران نصب ميشد با مشكل روبهرو شد. در آن زمان مديريت وقت به من ميگفت كه از جايي به من گفتهاند اما من فكر ميكنم كه اين مساله دروغ است و ترس خود مديران است كه موجب چنين اتفاقي ميشود.
مهرجويي در ادامه توقيف يك فيلم را مانند توقيف روزنامهها دانست و افزود: وقتي كه يك روزنامه توقيف ميشود، هزاران خانوار مايوس و بيكار ميشوند و پس از اينكه اين اتفاق افتاد چندي بعد ميبينيم كه مديري كه چنين تصميمي گرفته تغيير ميكند. حال سوال من اين است كه چه كسي به اين افراد اجازه ميدهد كه اينگونه برخورد كنند و آنها به چه حقي دست به چنين اعمالي ميزنند.
ماني حقيقي كارگردان مستند «مهرجويي كارنامه چهل ساله» نيز دربارهي ريتم مناسب اين فيلم گفت: اينجا بايد از بهمن كيارستمي ياد كنم. چرا كه بدون او واقعا محال بود اين فيلم به نتيجهي فعلي برسد. بهمن كيارستمي در سفر است و امشب قرار است برسد. به همين دليل من جاي او را خالي ميكنم و در نمايش بعدي اين فيلم كه قرار است دوشنبه در خانه سينما باشد، قطعا او هم حضور خواهد داشت.
وي ادامه داد: معمولا در چنين فيلمهايي تدوينگر نقش بسيار مهمي دارد و بايد بگويم كه اين فيلم را ما با هم ساختهايم.
حقيقي همچنين مطرح كرد: اما جاي دو نفر ديگر هم امشب اينجا خالي است. من با اجازهي آقاي مهرجويي و كيارستمي كه اينجا حضور دارند،اكران امشب را به جعفر پناهي و محمد رسولاف تقديم ميكنم به اين اميد كه هر چه زودتر بتوانم آنها را ببينم.
كارگردان اين مستند در ادامه به سه سال روند ساخت اين فيلم اشاره كرد و افزود: اين مستند قبل از «كنعان» شروع شد و عمده كار آن در همان زمان صورت گرفت اما تدوين و تحقيقات جنبي آن تمام اين مدت طول كشيد. ما براي اين فيلم نزديك به 70 ساعت مصاحبه داشتيم و علاوه بر مصاحبهها فيلمهاي خود مهرجويي هم بود و به همين دليل انتخابكردن از ميان آنها كاري بسيار دشوار بود.
حقيقي در بخش ديگري از اين نشست در پاسخ مطلبي كه دربارهي راحتي داريوش مهرجويي با دوربين مطرح شده بود، توضيح داد: واقعيت اين است كه سازندهي اين مستند داريوش مهرجويي است، چرا كه او متريالي در اختيارمان گذاشت كه فضاي فيلم را به خوبي مشخص ميكرد، تنها كار من در اين ميان آن بود كه مصاحبهها را در فضايي انجام دهم كه افراد احساس راحتي كنند و خودشان باشند.
او ادامه داد: همه افرادي كه در اين فيلم حضور دارند افرادي بسيار جالب و جذاب بودند و فقط بايد ما فضا را بهگونهاي طراحي ميكرديم كه آنها احساس راحتي كنند. به همين دليل ساختماني اجاره كرديم و هرگاه افراد را براي فيلمبرداري دعوت ميكرديم ساعتها با آنها صحبت ميكرديم تا احساس صميمت بيشتري داشته باشند و به هنگام ثبت فيلم گارد نگيرند.
ماني حقيقي در ادامهي اين نشست دربارهي سختيهاي ساخت مستند داريوش مهرجويي اظهار كرد: راستش را بخواهيد اين فيلم اصلا سخت نبود بلكه براي من بسيار آسان بود و شايد اگر امروز براي مخاطب فرحبخش به نظر ميرسد علتش براي اين است كه فيلم بسيار راحت ساخته شده، چرا كه در زمان ساخت اين فيلم فضاي بسيار خوبي در آن جاري بود.
اين كارگردان همچنين به بحث سختيهايي كه از نظر مالي در ساخت اين نوع فيلمها تاثير ميگذارد اشاره كرد و افزود: البته از نظر مالي يك مقدار ساخت اين فيلمها سخت است، چرا كه هزينههايي بالا دارند و همكاري ارشاد و فارابي را ميطلبند. ما براي اين فيلم بايد همهي فيلمهاي مهرجويي را به تلهسينمايي تبديل ميكرديم كه هزينهي تبديل هر فيلم حدود 500 هزار تومان است و مهرجويي بالغ بر 20 فيلم دارد.
حقيقي يادآور شد:برخي از فيلمهاي مهرجويي بسيار سخت پيدا ميشد و فيلمي مانند «اجارهنشينها» را ما از بقالي تهيه كرديم، البته من قطعا اين بخشها را در آينده با فيلمهايي كه كيفيت بهتري دارند عوض ميكنم. اما به هرحال دسترسي به اين فيلمها و تبديل آنها يكي از مشكلات ما در كار بود.
كارگردان مستند «مهرجويي كارنامه 40 ساله» دربارهي چگونگي نمايش اين فيلم توضيح داد:ما در صدد هستيم كه اين فيلم را اكران كنيم، اگر اجازه بدهند و بعد از اينكه اكران كرديم به صورت دو ديويدي وارد بازار ميكنيم.
حقيقي در ادامه به ساختار مستند اين فيلم اشاره كرد و گفت: من اساسا مستندساز نيستم و هنگامي كه ساخت اين مستند به من پيشنهاد شد كمي تعجب كردم، اما به هرحال به خاطر مهرجويي قبول كردم چرا كه به اين شكل علاوه بر تجربهي يك سبك جديد، داريوش مهرجويي را بهتر ميشناسم.
كارگردان مستند «مهرجويي كارنامه چهل سال» در پايان صحبتهايش در پاسخ به سوال يكي از حاضران دربارهي ترور شخصيت مخملباف هم توضيح داد: اين موضوع بخش مستند فيلم من است و عين واقعيت است و سندهاي آن موجود ميباشد و به هيچ عنوان من ترور شخصيت نكردهام چرا كه تمام آن اتفاقاتي كه در فيلم ميبينيد، رخ داده است.
محمود كلاري هم در بخشي از اين نشست به صحبتي كوتاه پرداخت و با اشاره به جاي خالي تورج منصوري اظهار كرد: اين فيلم براي ما و بسياري از دوستاران داريوش مهرجويي چهرهاي نزديك از مهرجويي را نشان داد، چهرهاي كه شايد از دور خيلي قابل دسترس نباشد.
اميد روحاني هم با اشاره به سختيهاي ساخت مستندهاي پرتره اظهار كرد: عملا در اين فيلمها ساختار حالت تحميلشدهاي دارد و بهطور متعارف بايد چندين مصاحبه در آن بگنجاند، اما ساختن فيلمي 100 دقيقهاي دربارهي يك شخصيت و نگهداشتن مخاطب در طي اين مدت واقعا نبوغ ميخواهد و فكر ميكنم كه ماني حقيقي در اين زمينه موفق عمل كرده است.
در پايان اين نشست به درخواست مهرجويي، عباس كيارستمي كه از حاضران اين جلسه بود به صحبتي كوتاه پرداخت و گفت: تصوري كه از داريوش مهرجويي داشتم با كار ماني حقيقي تضاد زيادي نداشت. ما همديگر را خيلي كم ميبينيم اما در همان ديدارهاي اندك ارتباطي فراتر و وراي حرفهي سينما داريم. من امشب از ديدن اين فيلم بسيار لذت بردم و فكر ميكنم كه طنز مخصوص داريوش مهرجويي در قالب آن كاملا منتقل شده است.البته نبايد همهي فيلم و فضاي خوب آن را به خاطر داريوش بدانيم چرا كه ماني حقيقي هم فضايي ايجاد كرده بود كه فيلم حالت شادابي داشته باشد. معمولا تماشاي 104 دقيقه فيلم بخصوص زماني كه مستند باشد تا حدي براي مخاطب غيرقابل تحمل است، اما اين فيلم خوب درآمده بود.
در جلسهي نمايش و نقد و بررسي اين فيلم حجم مخاطبان به حدي بود كه علاوه بر تالار«بتهوون» سالن ناصري هم كاملا پرشد و عدهي بسياري از مخاطبان تمام مدت بهصورت ايستاده فيلم را دنبال كردند.
همچنين خبرنگاراني كه براي پوشش خبري اين مراسم آمده بودند در يافتن جايي براي پوششدادن مراسم با مشكلات متعدد مواجه شدند و در نهايت بسياري از آنها موفق شدند كه در سالن ناصري در حالي كه برق سالن خاموش بود به يادداشت گفتههاي حاضران بپردازند.
